Psychosociale uitdagingen en
de rechten van mensen met een beperking
bij sarcoïdose

Komt het bij u voor dat u soms of regelmatig niet kunt deelnemen aan uw eigen levensdoelen en het tempo van uw gezin, werk en sociale kring niet kunt bijbenen, waardoor u op onbegrip stuit en zich neerslachtig of eenzaam voelt?

Iedere patiënt draagt uiteindelijk zelf de last van de pijn en klachten, maar de maatschappij erkent niet alle aandoeningen in gelijke mate, simpelweg omdat elke ziekte zich aan de buitenkant anders uit.

Mensen met een ernstige chronische aandoening zien er aan de buitenkant niet altijd ziek uit; de ziekte is in veel stadia immers onzichtbaar. Bij sarcoïdose kan een subacute, acute of chronische toestand zich louter uiten in verpletterende vermoeidheid, of uiterlijk nauwelijks te bespeuren zijn.

Zelfs wanneer u kringen onder uw ogen heeft en kampt met chronische vermoeidheid, kan de buitenwereld u ten onrechte als lusteloos of passief bestempelen, omdat men dit niet herkent als symptoom van een ernstige multisysteemaandoening.

Zelfs huisartsen en keuringsartsen vermoeden soms niet hoe ingrijpend deze auto-immuunziekte daadwerkelijk is.

Het verergeren van de klachten kan iemand emotioneel en mentaal uit evenwicht brengen door een gebrek aan herkenning en kille reacties van de omgeving. Deze constante stress kan op zichzelf al een acute opflakkering of verslechtering van het klinische beeld uitlokken.

 

Hier zien we duidelijk de gevolgen van het tekortschieten van tijdige diagnostiek en adequate maatschappelijke erkenning.

 

Zelfs wanneer u een definitieve diagnose heeft en zware behandelingen ondergaat, stopt de onzekerheid niet. U heeft te maken met een aandoening die schommelt naargelang de status van uw immuunsysteem.

Bij sarcoïdose gedraagt het afweersysteem zich vaak grillig. Het reageert hevig op omgevingsfactoren zoals allergenen, virussen, bacteriën in de lucht, temperatuurschommelingen, fysieke inspanning, stress, slaaptekort en ontelbare andere invloeden.

Uiteindelijk voelen velen zich aan hun lot overgelaten, omdat een alomvattend systeem ontbreekt dat de brede reikwijdte van de aandoening begrijpt en meeweegt.

Zodra de diagnose sarcoïdose valt, ontdekken patiënten dikwijls meer via lotgenotenfora en patiëntenverenigingen dan via de reguliere instanties.

Hoe kunnen we verwachten dat de samenleving sensitief omgaat met onzichtbare beperkingen wanneer het zorg- en beoordelingssysteem amper cognitieve en psychosociale ondersteuning biedt?

Onbekendheid leidt tot misverstanden, stress, het mislopen van wettelijke rechten en indirecte discriminatie.

Wanneer iemand bijvoorbeeld een been breekt, volgt een duidelijk traject met diagnostiek, revalidatie, fysiotherapie en hulpmiddelen. In ernstige gevallen biedt de sociale zekerheid gerichte voorzieningen, parkeerkaarten voor mindervaliden en arbeidsongeschiktheidsregelingen.

Bij sarcoïdose ontbreekt zo'n gestroomlijnd psychosociaal en juridisch kader vaak volledig, temeer omdat de fysieke schade zich niet altijd openbaart in direct zichtbare anatomische breuken, ook al zorgen medicijnen zoals corticosteroïden op de lange termijn voor vergelijkbare problemen zoals botontkalking.

 

Het knelpunt van late herkenning

1. De sluimerende ontsteking tast het lichaam aan tot er sprake is van blijvende chronische schade of ernstige complicaties.

2. De patiënt ervaart een tekort aan steun van artsen, werkgevers en omgeving, omdat men zich ondanks sterke motivatie fysiek uitgeput voelt en toch op onbegrip of onverschilligheid stuit.


We onderscheiden daarom drie fundamentele problemen rondom de rechten van mensen met een beperking door sarcoïdose:

1. Het gebrek aan doeltreffende vroege herkenning en integrale diagnostiek;

2. Het tekort aan psychosociale nazorg en maatschappelijk begrip na het stellen van de diagnose;

3. Juridische en administratieve ongelijkheid bij de toegang tot zorg, sociale voorzieningen en arbeidsongeschiktheidsrechten ten opzichte van beter begrepen ziekten.

 

Zolang sarcoïdose door medisch specialisten, bedrijfsartsen en keuringsartsen niet als een volwaardige multisysteemaandoening wordt gewogen, blijven patiënten juridisch en maatschappelijk benadeeld.

 

Het probleem van de beoordeling van functionele beperkingen

Het heikele punt is dat sarcoïdose organen en orgaansystemen tegelijkertijd kan treffen. Keuringen en beoordelingen focussen vaak uitsluitend op één orgaan — meestal de longen — en hanteren strikte tabellen, terwijl zware algehele vermoeidheid, neuropathie, gewrichtspijn of kortademigheid bij lichte belasting buiten beschouwing worden gelaten.

Wanneer de vitale longcapaciteit bijvoorbeeld slechts beperkt verminderd is, wordt een aanvraag voor hulpmiddelen, een invaliditeitsparkeerkaart of een arbeidsongeschiktheidsuitkering dikwijls afgewezen, ongeacht de verlammende pijnen in spieren en gewrichten of de extreme vermoeidheid.

Is het niet juist het onvermogen om volwaardig te functioneren in het dagelijks leven dat de kern van een beperking vormt?

Waarom krijgen algehele zwakte, cognitieve mist, mobiliteitsbeperkingen en snelle uitputting niet het gewicht dat ze verdienen in de wet- en regelgeving voor mensen met een beperking?

Omdat sarcoïdose in geen enkel afzonderlijk hokje past — noch louter pulmonaal, noch zuiver neurologisch, dermatologisch of reumatologisch — vallen patiënten dikwijls tussen wal en schip.

 

Veel patiënten voelen zich daardoor geïsoleerd, alsof ze op een eiland staan dat door de bureaucratie niet wordt gezien.

Het kan voorkomen dat iemand op een goede ochtend zonder krukken verschijnt, maar enkele uren later volledig instort. De buitenwereld reageert verbaasd of wantrouwend: hoe kan iemand die er daarnet goed uitzag plotseling niet meer functioneren?

Voor sommigen lijken patiënten overbezorgd of wispelturig, terwijl de aandoening voor het merendeel van de samenleving eenvoudigweg volstrekt onbekend is.

 

Om deze reden zet onze vereniging zich actief in voor maatschappelijke bewustwording, heldere voorlichting, psychosociale steun en de juridische bescherming van de rechten van mensen met sarcoïdose en vergelijkbare onzichtbare aandoeningen.

 

Dino-Josip Ključarić, mag. theol.

 

Volledige vertaling van het oorspronkelijke Kroatische artikel

De bovenstaande gids is volledig behouden. Het volgende, afzonderlijke gedeelte bevat de volledige vertaling van het oorspronkelijke artikel, met de daarin opgenomen uitspraken en verwijzingen.

Psychosociale problemen en
juridische discriminatie van mensen
met sarcoïdose 

Getrouwe vertaling van het artikel van Dino-Josip Ključarić, mag.theol. De ik-vorm en het persoonlijke verhaal verwijzen naar de auteur van de oorspronkelijke tekst. Meningen en medische en juridische uitspraken zijn als broninhoud overgenomen, zonder actualisering of onafhankelijke onderschrijving; ze zijn geen individuele beoordeling of medisch of juridisch advies.

Oorspronkelijk artikel in het Kroatisch

Gebeurt het soms of vaak dat u uw eigen levensdoelen niet kunt nastreven en het tempo van uw gezin, werk en een normaal sociaal leven niet kunt bijhouden, waardoor u geen begrip vindt in uw omgeving en u zich neerslachtig en eenzaam voelt?

Elke zieke persoon draagt uiteindelijk zijn of haar eigen pijn, maar de samenleving erkent niet alle ziekten in verhouding tot die pijn, omdat elke groep ziekten zich uiterlijk anders manifesteert.

Ernstig zieke mensen zien er niet noodzakelijk ziek uit, omdat een ziekte niet in elke fase aan de buitenkant zichtbaar hoeft te zijn. Bij sarcoïdose zal een preacute, acute of chronische toestand zichtbaar zijn door vermoeidheid of helemaal onzichtbaar blijven.

Hoewel u donkere kringen onder de ogen en chronische vermoeidheid hebt zonder een nacht te hebben gedronken en gefeest, kunt u de indruk wekken lusteloos te zijn. Uw omgeving herkent dat niet als een symptoom van een ernstige multisysteemziekte.

Zelfs huisartsen zullen niet vermoeden dat het om een gevaarlijke auto-immuunziekte gaat.

Het verergeren van de ziekte kan de zieke persoon psychisch uit balans brengen door het eigen onbegrip van het probleem en het kille oordeel van de omgeving. Deze extra stress kan een acute toestand veroorzaken, dus een verslechtering van het klinische beeld.

 

Zoals u ziet, heb ik het over het mislukken van vroege diagnostiek.

 

In het andere geval, wanneer u onmiskenbaar een patiënt bent met een bevestigde diagnose en zware behandelingen ondergaat, verandert er niets. U hebt een ziekte die varieert afhankelijk van de toestand van uw afweer. 

Bij sarcoïdose is de afweer als een op hol geslagen naald van de snelheidsmeter van een auto. Nu schiet zij omhoog, dan valt zij terug, afhankelijk van de omgeving: de hoeveelheid allergenen, virussen en bacteriën in de lucht, gevoeligheid voor temperatuurschommelingen, stress en lichamelijke inspanning, slaap, voedsel en duizenden andere factoren. 

Zo bezien is sarcoïdose eerder een ziekte van het „gevoelige kruidje-roer-mij-niet” dan van de „sneeuwvlok”.

Uiteindelijk blijft u alleen achter, omdat er geen systeem bestaat dat zich bezighoudt met bewustmaking van de reikwijdte van deze ziekte.

Wanneer u hoort dat u sarcoïdose hebt, zult u er meer over leren op forums en websites dan in een zorginstelling.

Hoe kunnen we sociale gevoeligheid van de samenleving verwachten wanneer zelfs het zorgstelsel geen cognitieve of psychologische ondersteuning biedt?

Onwetendheid is angst, stress, het onthouden van rechten en discriminatie.

Als u bijvoorbeeld uw enkel ontwricht, zal het zorgstelsel diagnostiek en behandeling bieden, en daarna aangepaste revalidatie in de vorm van fysiotherapie en aanwijzingen om met een bepaalde mate van beschadiging te leven. In ernstigere gevallen krijgt u via het centrum voor maatschappelijk welzijn en de pensioen- en zorgverzekeringsinstanties financiële hulp, orthopedische hulpmiddelen, aanvullende revalidatie in een kuuroord, erkenning van invaliditeit voor het pensioen en een parkeervignet.

Bij sarcoïdose bestaat geen revalidatie in de vorm van een gesprek met de patiënt over de omvang en de uitkomst van de ziekte; hoe ver zijn we dan nog verwijderd van onze rechten? Juist omdat sarcoïdose onze botten nog niet heeft gebroken, hoewel de behandeling er ook aan bijdraagt dat ze breken.

 

Het probleem van late diagnostiek

1. De ziekte sluimert en vernietigt het lichaam tot chronische ziekte of overlijden (5%)

2. De zieke persoon krijgt geen steun van de arts, de samenleving en de familie, omdat die zich ondanks motivatie slecht en onbekwaam voelt en het mikpunt is van kritiek en onverschilligheid.


We hebben het dus over drie fundamentele problemen van discriminatie van mensen met sarcoïdose:

1. Het probleem van de ondoeltreffendheid van vroege diagnostiek;

2. Het probleem na een bevestigde diagnose, wat betreft psychosociale hulp en sociale gevoeligheid voor zieken;

3. Het probleem van de rechtmatigheid op het gebied van gezondheids- en sociale rechten in vergelijking met andere ziekten.

 

Zolang sarcoïdose niet als een multisysteemziekte wordt beschouwd door iedereen, van ziekenhuisspecialisten en huisartsen tot de maatschappelijk werker bij de pensioenbeoordeling, zullen patiënten juridisch worden gediscrimineerd.

 

Sarcoïdose wordt dus niet benaderd vanuit gezondheidspreventie door vroege diagnostiek, noch vanuit juridisch-sociale en psychosociale aspecten, zelfs niet bij een vaststaande diagnose.

 

Het probleem van de beoordeling van invaliditeit

Het probleem is dat sarcoïdose een multisysteemziekte is die nooit slechts één orgaan aanvalt, en dat de omvang moeilijk te beoordelen is omdat artsen zich niet richten op vermoeidheid, pijn aan de huid en benen of kortademigheid, maar op de behandeling van het meest acuut aangetaste orgaan.

Zo zal sarcoïdose die vooral de longen bedreigt in bepaalde documenten worden vastgelegd met de nadruk op de longen en de beoordeling van hun capaciteit. Als de longcapaciteit tot 95% is gedaald, zal dat zeker geen voorwaarde voor invaliditeit zijn.

Ernstige pijn in de benen gaat daarentegen bij de arts het ene oor in en het andere uit. Hetzelfde geldt voor ernstige vermoeidheid, zwakte en futloosheid.

Is alleen al het onvermogen om normaal in het leven te functioneren niet een vorm van invaliditeit?

Waarom hebben zwakte, vermoeidheid en futloosheid, beperkte mobiliteit, buiten adem zijn en gebrek aan kracht bij inspanning geen plaats op de lijst voor de beoordeling van invaliditeit? 

Ze hebben daar geen plaats omdat sarcoïdose niet is ingedeeld bij neurologische, cardiologische, dermatologische, reumatologische, nefrologische of hematologische ziekten. 

Meestal wordt zij bij de longziekten ingedeeld. Alleen de longsymptomen lijken in dat opzicht klinisch minder ernstig dan tuberculose, longkanker of lymfekanker (lymfoom).

 

Gezien deze vaststellingen zijn zieken meestal als mensen op een onbewoond eiland die door de samenleving niet serieus worden genomen.

 

Op een ochtend kwam ik na lange tijd zonder wandelstokken op mijn werk. Mijn benen deden minder pijn. Vier uur later zakte ik in elkaar. Mijn collega’s verbaasden zich en vroegen hoe het kon dat ik er slechter aan toe was terwijl het ’s ochtends goed ging. Sommigen zien mij niet vaak en merken dat ik er slechter en uitgeputter uitzie, terwijl anderen denken dat mijn toestand verbetert omdat ik zo veel mogelijk aan het leven probeer deel te nemen en het tempo van hun normale leven probeer bij te houden.

Voor sommigen zullen we ingebeelde hypochonders en aanstellers zijn; voor anderen, die de meerderheid vormen, zijn we een groot vraagteken.

 

Vanwege deze psychosociale „mist” hebben mensen met sarcoïdose of andere zeldzame ziekten een Vereniging nodig om het sociale bewustzijn te vergroten, met een programma voor voorlichting, psychosociale ondersteuning, bevordering van rechten en bestrijding van discriminatie.

 

Dino-Josip Ključarić, mag.theol.


Rating: 0 stars, 0 votes.