Czy zdarza ci się, że czasami lub często nie jesteś w stanie realizować własnych celów życiowych i dotrzymać kroku rodzinie, pracy oraz normalnemu życiu społecznemu, przez co spotykasz się z brakiem zrozumienia otoczenia i czujesz przygnębienie oraz samotność?
Każda chora osoba ostatecznie sama zmaga się ze swoim bólem, jednak społeczeństwo nie dostrzega wszystkich chorób proporcjonalnie do cierpienia, ponieważ różne schorzenia w odmienny sposób manifestują się na zewnątrz.
Osoby ciężko chore nie zawsze wyglądają na chore, ponieważ objawy nie muszą być widoczne na zewnątrz na każdym etapie. W przypadku sarkoidozy stan przedostry, ostry lub przewlekły może objawiać się jedynie zmęczeniem albo pozostać całkowicie niewidoczny dla innych.
Nawet jeśli masz cienie pod oczami i cierpisz na przewlekłe zmęczenie, nie spędzając nocy na zabawie, możesz sprawiać wrażenie osoby apatycznej, czego otoczenie nie odbiera jako symptomu ciężkiej choroby wielonarządowej.
Często nawet lekarze pierwszego kontaktu nie podejrzewają, że mamy do czynienia z groźną chorobą autoimmunologiczną.
Zaostrzenie choroby może doprowadzić pacjenta do zachwiania równowagi psychicznej z powodu niezrozumienia własnego stanu oraz chłodnej oceny otoczenia. Taki dodatkowy stres może wywołać stan ostry i pogorszenie obrazu klinicznego.
Jak widać, mowa tutaj o niepowodzeniu wczesnej diagnostyki.
W innym przypadku, nawet gdy jesteś pacjentem z jednoznacznie potwierdzoną diagnozą i przyjmujesz silne leki, niewiele się zmienia. Zmagasz się ze schorzeniem, którego przebieg zależy od układu odpornościowego.
W sarkoidozie odporność zachowuje się jak rozregulowany wskaźnik prędkościomierza. Raz gwałtownie rośnie, raz spada pod wpływem czynników zewnętrznych (alergeny, wirusy, bakterie w powietrzu, wahania temperatur, podatność na stres i wysiłek fizyczny, zaburzenia snu, dieta i tysiące innych zmiennych).
Patrząc na to z boku, sarkoidoza przypomina raczej zachowanie delikatnej mimozy niż pojedynczego płatka śniegu.
Ostatecznie pacjent zostaje sam, ponieważ brakuje systemowych rozwiązań budujących świadomość skali i skutków tej choroby.
W momencie otrzymania diagnozy więcej informacji o sarkoidozie znajduje się na forach dyskusyjnych i portalach internetowych niż w placówkach opieki zdrowotnej.
Jak oczekiwać wrażliwości społecznej, skoro sam system ochrony zdrowia nie zapewnia wsparcia poznawczego ani psychologicznego?
Niewiedza rodzi strach, stres, odbieranie należnych praw i dyskryminację.
Przykładowo, w razie skręcenia kostki system medyczny gwarantuje diagnozę, leczenie oraz rehabilitację fizjoterapeutyczną z jasnymi zaleceniami, jak funkcjonować przy danym urazie. W cięższych przypadkach instytucje opieki społecznej i ubezpieczeniowej oferują pomoc finansową, sprzęt ortopedyczny, sanatorium, orzeczenie o niepełnosprawności do celów rentowych oraz kartę parkingową.
W przypadku sarkoidozy rzadko spotyka się rehabilitację polegającą na rzeczowej rozmowie o rokowaniach i codziennym funkcjonowaniu, nie mówiąc już o dostępie do praw przysługujących osobom z niepełnosprawnościami. Dzieje się tak głównie dlatego, że sarkoidoza nie łamie kości w widoczny sposób (choć stosowana terapia sterydowa potrafi negatywnie wpływać na układ kostny).
Problem późnej diagnozy
1. Choroba tli się w organizmie i niszczy go, prowadząc do powikłań przewlekłych, a w skrajnych przypadkach nawet do zgonu.
2. Chory nie otrzymuje właściwego wsparcia lekarzy, społeczeństwa i bliskich, czuje się bezsilny pomimo szczerych chęci do działania i staje się obiektem obojętności lub niesprawiedliwej krytyki.
Wyróżniamy zatem trzy zasadnicze źródła dyskryminacji osób z sarkoidozą:
1. Niska skuteczność i opóźnienia we wczesnej diagnostyce;
2. Brak wsparcia psychospołecznego i zrozumienia po potwierdzeniu diagnozy;
3. Nierówne traktowanie w przepisach dotyczących praw zdrowotnych i socjalnych w porównaniu z innymi chorobami przewlekłymi.
Dopóki sarkoidoza nie zacznie być postrzegana przez lekarzy specjalistów, lekarzy rodzinnych i orzeczników ds. niepełnosprawności jako poważna choroba wielonarządowa, chorzy będą spotykać się z barierami prawnymi i instytucjonalnymi.
Sarkoidoza wciąż bywa pomijana w kontekście profilaktyki poprzez wczesne wykrywanie, jak i w obszarze zabezpieczenia prawnego oraz psychospołecznego po ustaleniu rozpoznania.
Trudności w orzekaniu o niepełnosprawności
Główną przeszkodą jest fakt, że sarkoidoza jako choroba ogólnoustrojowa rzadko ogranicza się do jednego narządu. Orzecznikom trudno ocenić pełen wymiar dolegliwości, ponieważ uwaga skupia się na parametrach najciężej zmienionego narządu, pomijając wyczerpanie, bóle stawowo-mięśniowe, zmiany skórne czy duszność wysiłkową.
Na przykład przy postaci płucnej dokumentacja koncentruje się na spirometrii i pojemności płuc. Jeśli spadek wydolności jest umiarkowany, orzecznicy mogą uznać, że nie kwalifikuje to do przyznania stopnia niepełnosprawności.
Jednocześnie silny ból kończyn bywa lekceważony, podobnie jak przewlekłe zmęczenie i ogólne osłabienie.
Czy jednak istotą niepełnosprawności nie jest właśnie niemożność normalnego, codziennego funkcjonowania w życiu rodzinnym i zawodowym?
Dlaczego przewlekłe wyczerpanie, trudności w poruszaniu się i brak sił wciąż mają zbyt małe znaczenie przy komisjach orzekających stopień niepełnosprawności?
Wynika to z faktu, że sarkoidoza nie wpisuje się ściśle w ramy jednej specjalizacji: neurologii, kardiologii, dermatologii, reumatologii, nefrologii czy hematologii.
Zazwyczaj przypisuje się ją pulmonologii, gdzie objawy początkowo mogą wydawać się mniej oczywiste niż gruźlica czy nowotwory układu oddechowego.
W konsekwencji pacjenci czują się jak na bezludnej wyspie, a ich ograniczenia nie są traktowane poważnie.
Pewnego dnia przyszedłem do pracy bez kul ortopedycznych, bo ból nóg na chwilę zelżał. Cztery godziny później osłabłem i nie byłem w stanie wstać. Współpracownicy dziwili się, jak to możliwe, skoro rano czułem się znośnie. Osoby, które widzą nas rzadziej, dostrzegają zmęczenie, z kolei inni sądzą, że wszystko wraca do normy, bo z całych sił staramy się uczestniczyć w zwykłym życiu.
Dla jednych możemy uchodzić za przewrażliwionych, dla większości pozostajemy wielką zagadką.
Z powodu tej psychospołecznej niewiedzy osoby z sarkoidozą i innymi chorobami rzadkimi potrzebują stowarzyszenia, które podnosi świadomość, organizuje edukację, zapewnia pomoc psychospołeczną i walczy o równe prawa osób z niepełnosprawnościami.
Dino-Josip Ključarić, mag. theol.
Pełne tłumaczenie oryginalnego artykułu w języku chorwackim
Powyższy przewodnik zachowano w całości. Poniższa, odrębna część zawiera pełne tłumaczenie oryginalnego artykułu wraz z jego twierdzeniami i odniesieniami.
Problemy psychospołeczne i
dyskryminacja prawna osób chorych
na sarkoidozę
Wierne tłumaczenie artykułu autora Dino-Josip Ključarić, mag.theol. Pierwsza osoba i relacja osobista odnoszą się do autora tekstu źródłowego. Opinie oraz twierdzenia medyczne i prawne przytoczono jako treść źródła, bez aktualizacji ani niezależnego potwierdzenia; nie stanowią indywidualnej oceny ani porady medycznej lub prawnej.
Oryginalny artykuł w języku chorwackim
Czy zdarza się Państwu czasami lub często, że nie mogą Państwo realizować własnych celów życiowych ani nadążyć za rodziną, pracą i zwykłym życiem społecznym, przez co nie znajdują Państwo zrozumienia w otoczeniu i czują się przygnębieni i samotni?
Każda osoba chora ostatecznie sama zmaga się ze swoim bólem, ale społeczeństwo nie uznaje wszystkich chorób proporcjonalnie do bólu, ponieważ każda grupa chorób inaczej objawia się na zewnątrz.
Osoby ciężko chore nie muszą wyglądać na chore, ponieważ choroba nie musi być widoczna z zewnątrz na każdym etapie. W sarkoidozie stan przedostry, ostry lub przewlekły będzie widoczny jako zmęczenie albo całkowicie niewidoczny.
Choć mają Państwo podkrążone oczy i przewlekłe zmęczenie, nie spędziwszy nocy na piciu i zabawie, mogą Państwo sprawiać wrażenie osób ospałych, czego otoczenie nie rozpoznaje jako objawu ciężkiej choroby wieloukładowej.
Nawet lekarze rodzinni nie będą podejrzewać, że chodzi o niebezpieczną chorobę autoimmunologiczną.
Pogarszanie się choroby może doprowadzić osobę chorą do zachwiania równowagi psychicznej z powodu własnego niezrozumienia problemu i chłodnego osądu otoczenia. Powstający w ten sposób dodatkowy stres może być przyczyną stanu ostrego, czyli pogorszenia obrazu klinicznego.
Jak Państwo widzą, mówię o niepowodzeniu wczesnej diagnostyki.
W drugim przypadku, jeśli bez wątpienia są Państwo pacjentami z potwierdzonym rozpoznaniem i poddawanymi ciężkiemu leczeniu, nic się nie zmieni. Mają Państwo chorobę, która zmienia się zależnie od stanu odporności.
W sarkoidozie odporność jest jak oszalała wskazówka samochodowego prędkościomierza. Raz skacze, raz opada zależnie od otoczenia: ilości alergenów, wirusów i bakterii w powietrzu, wrażliwości na wahania temperatury, stres i wysiłek fizyczny, sen, jedzenie i tysiące innych czynników.
Patrząc na to w ten sposób, sarkoidoza jest raczej chorobą „wrażliwej mimozy” niż „płatka śniegu”.
Na końcu zostają Państwo sami, ponieważ nie istnieje system, który zajmowałby się budowaniem świadomości zakresu oddziaływania tej choroby.
Kiedy dowiedzą się Państwo, że mają sarkoidozę, więcej informacji o niej uzyskają Państwo na forach i stronach internetowych niż w placówce medycznej.
Jak oczekiwać wrażliwości społecznej od społeczeństwa, skoro nawet system opieki zdrowotnej nie zapewnia wsparcia poznawczego ani psychologicznego?
Niewiedza to strach, stres, pozbawianie praw i dyskryminacja.
Jeżeli na przykład zwichną Państwo staw skokowy, system opieki zdrowotnej zapewni diagnostykę, leczenie, a następnie dostosowaną rehabilitację w postaci fizjoterapii i wskazówek, jak żyć z określonym stopniem uszkodzenia. W cięższych przypadkach za pośrednictwem ośrodka pomocy społecznej oraz instytucji ubezpieczenia emerytalnego i zdrowotnego otrzymają Państwo pomoc finansową, pomoce ortopedyczne, dodatkową rehabilitację w uzdrowisku, uznanie niepełnosprawności do celów emerytalno-rentowych oraz identyfikator parkingowy.
W sarkoidozie nie ma rehabilitacji polegającej na rozmowie z pacjentem o zakresie i wyniku choroby; jak daleko jesteśmy więc od praw? Właśnie dlatego, że sarkoidoza nie połamała nam jeszcze kości, choć leczenie również przyczynia się do ich łamania.
Problem późnej diagnostyki
1. Choroba tli się i niszczy organizm aż do choroby przewlekłej lub śmierci (5%)
2. Osoba chora nie ma wsparcia lekarza, społeczeństwa i rodziny, ponieważ mimo motywacji czuje się źle i niezdolna do działania oraz jest przedmiotem krytyki i obojętności.
Mówimy więc o trzech podstawowych problemach dyskryminacji osób z sarkoidozą:
1. Problem nieskuteczności wczesnej diagnostyki;
2. Problem po potwierdzeniu rozpoznania, dotyczący pomocy psychospołecznej i wrażliwości społecznej wobec chorych;
3. Problem legalności w zakresie praw zdrowotnych i socjalnych w porównaniu z innymi chorobami.
Dopóki sarkoidoza nie będzie traktowana jako choroba wieloukładowa przez wszystkich, od specjalistów szpitalnych przez lekarzy rodzinnych po pracownika socjalnego uczestniczącego w ocenie emerytalno-rentowej, pacjenci będą dyskryminowani prawnie.
Sarkoidozy nie rozpatruje się więc ani w kategoriach profilaktyki zdrowotnej przez wczesne rozpoznanie, ani pod względem prawno-socjalnym i psychospołecznym, nawet przy pewnej diagnozie.
Problem oceny niepełnosprawności
Problem polega na tym, że sarkoidoza jest chorobą wieloukładową, która nigdy nie atakuje tylko jednego narządu, a jej zakres trudno ocenić, ponieważ lekarze nie koncentrują się na zmęczeniu, bólu skóry i nóg ani duszności, lecz na leczeniu narządu objętego najbardziej ostrym procesem.
Na przykład sarkoidozę najbardziej zagrażającą płucom zapisuje się w dokumentacji z naciskiem na płuca i ocenę ich pojemności. Jeśli pojemność płuc spadła do 95%, z pewnością nie będzie to warunek uznania niepełnosprawności.
Z kolei silny ból nóg wpada lekarzowi jednym uchem i wypada drugim. Podobnie silne zmęczenie, osłabienie i wyczerpanie.
Czy sama niemożność normalnego funkcjonowania w życiu nie jest już niepełnosprawnością?
Dlaczego osłabienie, zmęczenie i wyczerpanie, trudności w poruszaniu się, zadyszka i brak siły podczas wysiłku nie mają swojego miejsca na liście oceny niepełnosprawności?
Nie mają swojego miejsca, ponieważ sarkoidoza nie jest klasyfikowana ani w grupie chorób neurologicznych, ani kardiologicznych, dermatologicznych, reumatologicznych, nefrologicznych czy hematologicznych.
Najczęściej zalicza się ją do chorób płuc. Sama symptomatologia płucna wygląda w tym ujęciu klinicznie łagodniej niż gruźlica, rak płuca czy nowotwór limfatyczny (chłoniak).
W świetle tych spostrzeżeń chorzy są najczęściej jak ludzie na bezludnej wyspie, których społeczeństwo nie traktuje poważnie.
Pewnego ranka, po raz pierwszy od dawna, przyszedłem do pracy bez kijków do chodzenia. Nogi bolały mnie mniej. Cztery godziny później zasłabłem. Koledzy dziwili się, pytając, jak to możliwe, że czuję się gorzej, skoro rano było dobrze. Niektórzy nie widują mnie często i zauważają, że wyglądam gorzej i na bardziej wyczerpanego, podczas gdy inni sądzą, że mój stan się poprawia, ponieważ staram się jak najbardziej uczestniczyć w życiu i dotrzymywać tempa ich normalności.
Dla niektórych będziemy urojonymi hipochondrykami i symulantami, a dla pozostałych, stanowiących większość, jesteśmy wielką niewiadomą.
Ze względu na psychospołeczną „mgłę” osoby z sarkoidozą lub innymi chorobami rzadkimi potrzebują Stowarzyszenia podnoszącego świadomość społeczną poprzez program edukacji, wsparcia psychospołecznego, promowania praw i walki z dyskryminacją.
Dino-Josip Ključarić, mag.theol.