Hoe ontstaat sarcoïdose?
Een antigeen komt het lichaam binnen. Het gaat eigenlijk om een lichaamsvreemd molecuul dat, nadat het het lichaam is binnengekomen, een hele reeks afweermechanismen in werking zet waarover we beschikken via de aangeboren of verworven immuniteit.
Het in werking zetten van afweermechanismen bij het binnendringen van dit lichaamsvreemde materiaal (antigeen) wordt een trigger genoemd.
Zo is de trigger voor iedere virusinfectie een virus, voor een bacteriële ontsteking een bacterie en voor een allergie een allergeen...
Bij sarcoïdose is op basis van onderzoek naar afweermechanismen binnen de immuunreactie vastgesteld dat de trigger, of de uitlokkende factor van de ziekte, hoogstwaarschijnlijk een propionibacterie, virus of toxine is.
Onze antistoffen (macrofagen en dendritische cellen), die dienen voor de afweer tegen antigenen, presenteren het antigeen aan het immuunsysteem als een gevaar en sturen cytokinen uit die de volledige immuunreactie op gang brengen.
Bij sarcoïdose treedt een onbekende reactie op, omdat afweercellen op de plaats van het antigeen een soort informatie presenteren die ons immuunsysteem vertelt dat onze eigen cellen lichaamsvreemd materiaal zijn. Daar ontstaat een ontsteking waarbij conglomeraten van onze afweerlymfocyten granulomen vormen. Dergelijke granulomen kunnen zich in elk orgaan ontwikkelen.
Zo gedraagt deze ontstekingsziekte, veroorzaakt door externe factoren en een genetische aanleg, zich als een auto-immuunziekte.
Modern onderzoek brengt hoge stressniveaus in verband met een van de mede-uitlokkende factoren van ontstekingsziekten en auto-immuunziekten.
Stress verhoogt het cortisolniveau, wat uw immuunsysteem kan verzwakken als dat niveau te lang hoog blijft. Stress kan ook de eigen cellen van uw lichaam beschadigen en zelfs reacties van uw immuunsysteem stimuleren, waaronder een toename van ontsteking, waardoor u vatbaarder kunt worden voor virussen en infecties.
Het herstel van de fysiologische cortisolproductie kan zo verband houden met een immuunreactie die tot het ontstaan van auto-immuunziekten leidt.
De specifieke biomarkers ACE en chitotriosidase (bloeduitslagen) zullen aantonen dat het om sarcoïdose gaat.
Een biopsie van het granuloom stelt ook een drievoudig onevenredige verhouding tussen CD4- en CD8-lymfocyten vast, die de diagnose sarcoïdose bevestigt.
Bij de meeste patiënten uit sarcoïdose zich in de longen, waardoor op röntgenfoto's al bilaterale hilaire lymfadenopathie in het mediastinum te zien kan zijn.
De symptomen zijn kortademigheid, vermoeidheid, pijn op de borst en hoesten.
Bij de meeste patiënten uit sarcoïdose zich in de longen, waardoor op röntgenfoto's al bilaterale hilaire lymfadenopathie in het mediastinum te zien kan zijn.
De symptomen zijn kortademigheid, vermoeidheid, pijn op de borst en hoesten.
De meest voorkomende verschijningsvorm van longsarcoïdose is het syndroom van Löfgren, waarbij granulomen in de longen, huid en gewrichten verschijnen; dit is tevens de gunstigste diagnose voor patiënten.
Dino-Josip Ključarić, mag.theol.
Schematische weergave van de oorzaken van sarcoïdose op celniveau
Vertaling van de labels in het oorspronkelijke diagram.
De behandelmogelijkheden zijn overgenomen uit het oorspronkelijke diagram; ze vormen geen actueel behandeladvies. Afkortingen en oorspronkelijke benamingen zijn zonder uitbreidingen behouden.
Antigen Presentation
Antigeenpresentatie
APC
DC
MHC
Antigen (e.g., mold, mycobacteria, fungus, dust, insecticides)
Antigeen (bijv. schimmels, mycobacteriën, zwammen, stof, insecticiden)
TCR
αβ
CD4+ T cell (activated)
CD4+ T-cel (geactiveerd)
T Cell Response
T-celrespons
IL-12, IL-15, IL-16, IL-1, IL2, IL-6, IL-23, CXCL10, CXCL9, TNF-alpha, IFN-gamma
Th-1 Response
Th-1-respons
TH17
Granulomatous Inflammation
Granulomateuze ontsteking
GC
EC
CD4
CD8
MΦ
B cell
B-cel
Treg
Regulatory Response
Regulerende respons
Resolution
Verdwijnen van de ontsteking
Fibrosis
Fibrose
Treatment Possibilities
Behandelmogelijkheden
CLEAR regimen
CLEAR-schema
Methotrexate
Mycophenolate
Leflunomide
Azathioprine
Cyclophosphamide
ATYR1923
Abatacept
PD-1 blockade (rapamycin)
Methotrexaat
Mycofenolaat
Leflunomide
Azathioprine
Cyclofosfamide
ATYR1923
Abatacept
PD-1-blokkade (rapamycine)
Hydroxychloroquine/Chloroquine
Vitamin D
Prednisone
Adrenocorticotropic hormone
Hydroxychloroquine/Chloroquine
Vitamine D
Prednison
Adrenocorticotroop hormoon
Infliximab (TNF)
Adalimumab (TNF)
Ustekinumab (IL-12, IL-23)
Apremilast (TNF, IL-12, IL-23, IFNγ, IL-2)
Roflumilast (TNF)
Golimumab (TNF)
Biosimilars
Rituximab
Nicotine
Vasointestinal Peptide
Nicotine
Vasointestinaal peptide
Antifibrotics
Nintedanib
Pirfenidone
Antifibrotica
Nintedanib
Pirfenidon
Schematische weergave van het lymfestelsel
(klik om de afbeelding te vergroten)
Over het verband tussen het ontstaan en de uitkomst van sarcoïdose op celniveau.
Ik zal het in lekentaal vereenvoudigen:
1. Lichaamsvreemd materiaal komt het lichaam binnen.
Dit materiaal noemen we een antigeen.
Het komt hoogstwaarschijnlijk via de lucht binnen, dus aeroob.
2. Het immuunsysteem reageert «te agressief»
Dit betekent dat kleine cellen (macrofagen), die tot taak hebben het lichaamsvreemde materiaal op te «eten», samen een ontstekingsgroep vormen, oftewel granulomen maken.
Deze macrofagen verkalken tijdens het afweerproces gezond weefsel en daarom
MOGEN WE GEEN CALCIUM, VITAMINE D (zonder toezicht van een arts) INNEMEN EN OOK HET IMMUUNSYSTEEM NIET STIMULEREN.
De lymfe, die tot taak heeft gifstoffen af te voeren en ontsteking te verminderen, zwelt op in aanwezigheid van granulomen.
Behandeling met glucocorticosteroïden probeert het ontstekingsproces te verminderen, terwijl behandeling met cytostatica (mtx) de snelheid van het immuunsysteem en de immuunreactie «vertraagt».
Blootstelling van het lichaam aan een onbekend sarcoïdantigeen leidt tot activering van T-cellen en APC's, waardoor cytokinen vrijkomen.
Activering van CD4 kan het immuunsysteem uit balans brengen in de richting van een Th1- en Th2-reactie, die op haar beurt de vorming van granulomen opwekt.
De vorming van granulomen in latere stadia kan leiden tot terugtrekking van de ziekte of een chronische ziektetoestand met fibrose.
Granuloom is een term voor een soort ontsteking die optreedt als reactie op verschillende triggers, zoals infecties, lichaamsvreemd materiaal of auto-immuunstoornissen.
Deze aandoening wordt gekenmerkt door de vorming van kleine ophopingen van cellen die zich in verschillende delen van het lichaam kunnen ontwikkelen, waaronder de longen, huid en het spijsverteringsstelsel.
Granulomen bestaan uit immuuncellen, zoals macrofagen, die zich als reactie op een prikkel in een bepaald gebied ophopen.
Sarcoïdgranuloom:
Het kan zich ontwikkelen in meerdere organen in het lichaam, waaronder de longen, lymfeklieren en huid. De oorzaak van sarcoïdose is onvoldoende bekend, maar men denkt dat het een auto-immuunstoornis is waarbij het immuunsysteem van het lichaam de eigen weefsels aanvalt. Sarcoïdgranulomen kunnen een reeks symptomen veroorzaken, zoals hoesten, ademhalingsproblemen en huidafwijkingen.
Macrofagen zijn een type leukocytencellen van het menselijk (en dierlijk) lichaam, die microscopisch groter zijn dan neutrofiele leukocyten en als belangrijkste taak hebben het lichaam van afvalstoffen te ontdoen en lichaamsvreemde stoffen (antigenen) te bestrijden.
Ze ontstaan uit monocyten in het bloed, die op hun beurt in het beenmerg worden gevormd en kenmerkende morfologische eigenschappen hebben. Macrofagen zijn helaas verantwoordelijk voor anthracose en asbestose, omdat ze zich door chemotaxis naar ontstekingsinterleukinen (bijvoorbeeld IL-1) en ontstekingsgebieden verplaatsen en vreemde deeltjes «eten» (Grieks fagein > fag, eten), waardoor longanthracose ontstaat (ze slagen er niet in de inhoud af te breken). Helaas spelen ze ook een rol bij het proces van atherosclerose («schuimcellen»). Ze vormen een integraal onderdeel van veel organen. De functie van macrofagen komt neer op het «eten» van lichaamsvreemde stoffen. Dit wordt fagocytose genoemd.
TNF-alfa
Macrofagen scheiden plasminogeenactivator af, die belangrijk is in het bloedstollingssysteem; ze scheiden serineproteasen en andere enzymen, verschillende interleukinen en tumornecrosefactor-alfa (TNF-alfa) af.
Dino-Josip Ključarić, mag.thel.
Arbeidsgeschiktheid van een heftruckchauffeur bij wie sarcoïdose is vastgesteld
Vertaling van het oorspronkelijke artikel (2021)
Dit is een getrouwe vertaling van het artikel van Renata Ecimović Nemarnik, “Radna sposobnost rukovatelja viličarem kod kojeg je otkrivena sarkoidoza”, gepubliceerd in Sigurnost 63(3), 335–337 (2021). Het Kroatische origineel blijft behouden. Historische medische uitspraken zijn overgenomen zonder actualisering of onafhankelijke onderschrijving. Deze tekst is geen individueel klinisch advies of individuele beoordeling van de arbeidsgeschiktheid. De vertaling is een taalkundige bewerking van het origineel.
Bron: Renata Ecimović Nemarnik (2021). RADNA SPOSOBNOST RUKOVATELJA VILIČAREM KOD KOJEG JE OTKRIVENA SARKOIDOZA. Sigurnost, 63(3), 335–337. Oorspronkelijk artikel (Kroatische PDF). Licentie: CC BY 4.0.
Inleiding
Sarcoïdose is een zeldzame ziekte die de werkende bevolking tussen 20 en 40 jaar bedreigt. Zij ontstaat als een ontstekingsreactie op externe factoren bij genetisch vatbare personen. Hoewel dit niet bewezen is, zijn mogelijke uitlokkende factoren van de ziekte virale, bacteriële en mycobacteriële infecties en ingeademde anorganische stoffen (bijv. aluminium, zirkonium, talk) of organische stoffen (bijv. dennenpollen, klei). De ziekte ontstaat doordat een onbekend antigeen een cellulaire immuunrespons op gang brengt, die leidt tot ophoping van T-lymfocyten en macrofagen, het vrijkomen van cytokinen en chemokinen en het organiseren van de betreffende cellen tot granulomen. Granulomen ontstaan het vaakst in de longen en lymfeklieren, maar kunnen ook op veel andere plaatsen voorkomen, waaronder de lever, milt, ogen, huid, botten, gewrichten, skeletspieren, nieren, voortplantingsorganen, het hart, de speekselklieren en het zenuwstelsel. Sarcoïdose moet worden vermoed wanneer op een thoraxfoto bij toeval hilaire adenopathie wordt gevonden. Laboratoriumonderzoek speelt een rol bij de diagnostiek en de beoordeling van de mate waarin andere organen zijn aangedaan; zo leveren het bloedbeeld, elektrolyten (calcium), ureum, creatinine en levertests doorgaans bruikbare informatie op voor het opsporen van extrathoracale sarcoïdose. De ACE-spiegel in het serum kan worden gebruikt om de ziekteactiviteit en de respons op de behandeling te volgen bij bewezen sarcoïdose.
In een groot aantal gevallen trekt de ziekte spontaan weg (90 % van de gevallen), waardoor de beslissing over behandeling moeilijker is. Behandeling is in ieder geval nodig bij voortschrijdende long-, oog- en hartziekte. Corticosteroïden vormen de basisbehandeling. Ongeveer 10 % van de patiënten ontwikkelt een ernstige stoornis van de oogfunctie, longfunctie of de functie van een ander orgaan, maar de sterfte door sarcoïdose is minder dan 3 %. Longfibrose, die leidt tot long- en hartfalen, is de meest voorkomende doodsoorzaak.
De prognose is slechter bij extrapulmonale sarcoïdose. Gunstige prognostische tekenen zijn erythema nodosum en acute artritis. Uveïtis, lupus, chronische hypercalciëmie, neurosarcoïdose, nefrocalcinose, myocardziekte en een uitgebreide pulmonale vorm van de ziekte zijn ongunstige prognostische tekenen.
Verlies van arbeidsgeschiktheid kan ontstaan door aantasting van het gezichtsvermogen en door aandoeningen van het ademhalingsstelsel en het hart; men gaat ervan uit dat dit bij 10 % van de patiënten voorkomt. Ongeveer 50 % van de mensen die ooit sarcoïdose hebben gehad, krijgt recidieven van de ziekte. Hoewel sarcoïdose zeldzaam is, kan zij door de vele symptomen en mogelijk ernstigere uitkomsten de arbeidsgeschiktheid beïnvloeden. Daarom moet zij tijdig worden opgespoord, gevolgd en zo nodig behandeld.
Casusbeschrijving
Een patiënt van 31 jaar, met een middelbare beroepsopleiding, werkt als heftruckchauffeur en heeft een totale werkervaring van 10 jaar. Twee jaar eerder werd bij hem sarcoïdose vastgesteld. De sarcoïdose had de longen, milt, ogen en lymfeklieren in het mediastinum, de liezen en de hals aangetast. Tot dan toe had hij geen arbeidsongevallen of bewezen beroepsziekten gehad. Hij was 14 dagen tijdelijk arbeidsongeschikt wegens uveïtis in verband met sarcoïdose.
Vanwege aanhoudend hoesten na een doorgemaakte bronchitis werd de patiënt verwezen voor een thoraxfoto, waarop hilaire adenopathie werd gezien. Vanwege roodheid van de ogen werd hij verwezen voor onderzoek door een oogarts. Het oogheelkundig onderzoek wees op uveïtis in verband met sarcoïdose. Omdat de sarcoïdose mogelijk meerdere organen had aangetast, werd aanvullend diagnostisch onderzoek verricht. Het laboratoriumonderzoek toonde leukopenie aan, de uitslag van het 24-uursurineonderzoek nefrocalcinose en de echografie van de buik splenomegalie met vergrote mediastinale, abdominale en inguïnale lymfeklieren.
De patiënt kreeg behandeling met Decortin voorgeschreven, samen met bescherming van het maagslijmvlies en regelmatige controles om de 4 maanden. Hij kreeg de waarschuwing zich bij nieuwe symptomen of verergering van bestaande klachten te melden op de polikliniek longziekten. Bij de controles bleek een bevredigende verbetering van de ziekte, normalisering van de laboratoriumuitslagen, regressie van de uveïtis en herstel van de witte bloedcellijn, wat erop wees dat de ziekte onder controle was. Vanwege de vergrote milt en lymfeklieren werd hij regelmatig gecontroleerd met echografie van de buik. De behandeling met Decortin werd teruggebracht tot een onderhoudsdosering. De patiënt werd geadviseerd verblijf in de zon te vermijden.
Bij de onderzoeken op de polikliniek arbeids- en sportgeneeskunde bracht de patiënt regelmatig de uitslagen van de controleonderzoeken mee. Hij voelde zich goed en had geen klachten die hem belemmerden bij het uitvoeren van zijn werkzaamheden. Bij het klinisch onderzoek werden geen pathologische veranderingen gevonden, de laboratoriumuitslagen lagen binnen de normale grenzen en ook de spirometrie, audiometrie en het ECG waren normaal. Vanwege de oogafwijkingen die hij in verband met de sarcoïdose had gehad, werd hij verwezen voor een controle bij de oogarts.
Het oogheelkundig onderzoek met de biomicroscoop toonde aan dat de ogen nu vrij van prikkeling waren en dat links synechieën aanwezig waren op 8, 10 en 12 uur. Bij gonioscopie waren perifere anterieure verklevingen zichtbaar. Het fundusonderzoek toonde helder glasvocht zonder ontstekingselementen; onderin de fundus waren enkele kleine atrofische puntjes aanwezig. Omdat er geen ontstekingsveranderingen meer in de ogen waren, kreeg de patiënt een afspraak voor controle over drie maanden.
Discussie en conclusie
De werkelijke oorzaken van longsarcoïdose zijn nog steeds niet bekend. Sommige wetenschappers beschouwen de ziekte als genetisch, anderen als een ziekte van het immuunsysteem. Er zijn ook theorieën dat een biochemische stoornis in het lichaam de oorzaak is van het ontstaan van longsarcoïdose. De meeste wetenschappers menen dat een combinatie van de genoemde factoren de oorzaak is van het ontstaan van longsarcoïdose, hoewel geen enkele theorie de aard van de oorsprong van de ziekte bevestigt. Infectiologen stellen dat protozoën, histoplasma, spirocheten, schimmels, mycobacteriën en andere micro-organismen verwekkers van longsarcoïdose kunnen zijn, evenals talrijke endogene en exogene factoren die de ontwikkeling van de ziekte kunnen veroorzaken. Daarom wordt tegenwoordig algemeen aanvaard dat sarcoïdose samenhangt met biochemische, morfologische en immunologische stoornissen en een genetisch aspect.
Een interessant gegeven is dat een hogere frequentie van sarcoïdose is waargenomen bij bepaalde beroepen, zoals brandweerlieden (door een grotere toxische of infectieuze invloed), monteurs, zeelieden, molenaars, landbouwers, postbodes en werknemers in de chemische productie en de gezondheidszorg. De genoemde beroepen houden direct of indirect verband met longschade. Stoffen die gevaarlijk zijn voor de gezondheid kunnen deze ziekte uitlokken, namelijk vergiften, toxinen, chemicaliën en stof. Misschien is dat de reden waarom juist werknemers in deze beroepen veel sneller sarcoïdose ontwikkelen dan mensen in andere beroepen. Longsarcoïdose wordt ook waargenomen bij mensen die afhankelijk zijn van tabak. Een allergische reactie op bepaalde stoffen die het lichaam door een verstoorde immunoreactiviteit als vreemd beschouwt, kan eveneens tot longsarcoïdose leiden.
De meest voorkomende ernstige gevolgen van deze ziekte omvatten het ontstaan van respiratoir falen, cor pulmonale, longemfyseem en een broncho-obstructief syndroom. Als aanwijzingen voor een slechte prognose met ernstige gevolgen worden beschouwd: de Afro-Amerikaanse afkomst van de patiënt, ongunstige milieuomstandigheden, een langdurige periode van temperatuurverhoging (meer dan een maand) aan het begin van de ziekte, gelijktijdige aantasting van meerdere organen en systemen (gegeneraliseerde vorm) en een terugval (terugkeer van acute symptomen) na beëindiging van de behandeling met corticosteroïden.
Sarcoïdose zonder complicaties beïnvloedt de arbeidsgeschiktheid niet aanzienlijk. Daarom zijn regelmatige controle van de patiënt en het nemen van preventieve maatregelen om mogelijke complicaties te voorkomen belangrijk. Het voorkomen van complicaties van de ziekte omvat het beperken van de blootstelling aan factoren die sarcoïdose zouden kunnen veroorzaken, namelijk omgevingsfactoren die met de ingeademde lucht het lichaam kunnen binnendringen. Patiënten wordt aangeraden de ruimten waarin zij verblijven regelmatig te ventileren en nat te reinigen om stof in de lucht en schimmel te vermijden. Daarnaast wordt aanbevolen langdurige blootstelling aan de zon en stress te vermijden, omdat deze leiden tot verstoring van de stofwisselingsprocessen in het lichaam en versterkte groei van granulomen. Tot de preventieve maatregelen behoort ook het vermijden van onderkoeling, omdat dit door verslechtering van de longventilatie en verzwakking van het immuunsysteem kan bijdragen aan bacteriële infecties.
Omdat de uveïtis bij onze werknemer de gezichtsscherpte niet beïnvloedde, kon de patiënt normaal werken met oogheelkundige controles om de drie maanden en longgeneeskundige controles om de 4 maanden. Er traden regressie van de ziekte, normalisering van de laboratoriumuitslagen, regressie van de uveïtis en herstel van de witte bloedcellijn op. Ook de dosering van Decortin werd verlaagd. In de meeste gevallen gaat het om een ziekte die de arbeidsgeschiktheid van de werknemer niet aanzienlijk zal beïnvloeden. Met preventieve onderzoeken door de betreffende specialisten en regelmatige controleonderzoeken kunnen verdere mogelijke complicaties van de ziekte door tijdige behandeling worden voorkomen.
Auteur en kwalificaties zoals gepubliceerd: Renata Ecimović Nemarnik, dr. med., univ. mag. med., spec. obitelj. med., spec. med. rada i sporta
Affiliatie zoals gepubliceerd: Dom zdravlja Zagreb Zapad, Zagreb
Vertaalnotities
- De hoofdtekst van het artikel is volledig vertaald. De bronvermelding en deze notities zijn afzonderlijke redactionele inhoud en behoren niet tot de tekst van de auteur.
- Het woord “lupus” is behouden zonder een subtype af te leiden; het origineel noemt geen subtype.
- De uitspraak in het origineel over nefrocalcinose in de uitslag van het 24-uursurineonderzoek is behouden. Deze is niet vervangen door hypercalciurie en er is geen ander onderzoek verondersteld.
- De indeling van klei als organische stof uit het origineel is behouden, zonder klinische of wetenschappelijke correctie.
- De afkortingen van de kwalificaties en specialismen van de auteur en haar instelling zijn in de oorspronkelijke vorm behouden om geen gelijkwaardigheid van beroepskwalificaties te suggereren.
- De tijden 8, 10 en 12 uur geven posities in het oog volgens een wijzerplaat aan, geen tijdstippen van afspraken. Alle getallen, controle-intervallen en de handelsnaam Decortin zijn behouden. Er zijn geen identificerende patiëntgegevens toegevoegd.